AB Yapay Zeka Yasası ertelendi mi? Ertelenenler, ertelenmeyenler ve Türk şirketleri için anlamı

Özet

• AB'nin yapay zeka kurallarını erteleyen düzenleme (Digital Omnibus on AI, Yönetmelik (AB) 2026/1744) 24 Temmuz 2026'da AB Resmi Gazetesi'nde yayımlandı ve 27 Temmuz'da yürürlüğe girdi.
• İşe alım, eğitim, kredi gibi alanlarda kullanılan yüksek riskli sistemlerin kuralları 2 Ağustos 2026'dan 2 Aralık 2027'ye; ürünlere gömülü yüksek riskli sistemlerin kuralları 2 Ağustos 2027'den 2 Ağustos 2028'e ertelendi.
• Yasak uygulamalar, genel amaçlı modellerin yükümlülükleri ve şeffaflık kuralları ertelenmedi. Kullanıcıya yapay zekayla konuştuğunu söyleme yükümlülüğü 2 Ağustos 2026'dan beri geçerli.
• 2 Aralık 2026 yakın bir tarih: zaten piyasada olan sistemler için yapay zeka içeriğini makinece okunur biçimde işaretleme ek süresi o gün bitiyor.

Ne ertelendi?

Yaz aylarında "AB Yapay Zeka Yasası ertelendi" başlıklarını çok gördük. Doğru, ama eksik. Erteleme yalnızca yüksek riskli sistemlerle ilgili kuralları kapsıyor:

• Bağımsız yüksek riskli sistemler (yasanın III. ekindeki alanlar: işe alım ve çalışan değerlendirme, eğitim, kredi değerlendirmesi, kritik altyapı gibi): 2 Ağustos 2026 yerine 2 Aralık 2027.
• Ürüne gömülü yüksek riskli sistemler (I. ekteki ürün mevzuatı kapsamı: tıbbi cihaz, oyuncak gibi): 2 Ağustos 2027 yerine 2 Ağustos 2028.

Düzenleme bunun yanında iki önemli daraltma getirdi. Makine yönetmeliği kapsamındaki ürünlerde kullanılan yapay zeka, doğrudan yüksek riskli sayılmaktan çıkarıldı; Komisyon ileride bu ürünler için ayrıca kural koyabilecek. "Güvenlik bileşeni" tanımı da daraltıldı: bir ürüne gömülü olması tek başına bir yapay zeka sistemini yüksek riskli yapmıyor, arızası sağlığı ya da güvenliği tehlikeye atmıyorsa.

Ne ertelenmedi?

• Yasak uygulamalar 2 Şubat 2025'ten beri geçerli. Rıza dışı yapay zeka ile üretilmiş müstehcen görüntülere yönelik yeni yasaklar 2 Aralık 2026'da başlıyor.
• Genel amaçlı yapay zeka modellerinin yükümlülükleri 2 Ağustos 2025'ten beri geçerli.
• Şeffaflık yükümlülükleri 2 Ağustos 2026'dan beri geçerli. Kullanıcı bir yapay zekayla etkileşimde olduğunu bilmeli; yapay zeka ile üretilmiş ya da değiştirilmiş içerik belirtilmeli.
• Makinece okunur işaretleme: 2 Ağustos 2026'dan önce piyasada olan sistemlere tanınan ek süre 2 Aralık 2026'da bitiyor.
• Yapay zeka okuryazarlığı yükümlülüğü yerinde, ancak son metinde okuryazarlığı "destekleyen önlemler alma" şeklinde yumuşatıldı.

Ayrıca AB Yapay Zeka Ofisi'nin denetim ve yaptırım yetkileri genişletildi.

Kimleri kapsıyor?

Yasa yalnızca AB'de kurulu şirketleri değil, AB pazarına yapay zeka sistemi sunan ya da sisteminin çıktısı AB'de kullanılan AB dışı şirketleri de kapsıyor. Bir Türk şirketi için bunun pratik karşılıkları şunlar olabilir:

• Avrupalı müşterilerine web sitesinden ya da WhatsApp'tan yapay zeka asistanıyla cevap veren bir ihracatçı.
• AB'ye sattığı makine ya da cihaza yapay zeka destekli bir işlev ekleyen bir üretici.
• AB'deki çalışanları ya da adayları için yapay zeka destekli değerlendirme araçları kullanan bir şirket.

Bu üç durumda yükümlülükler aynı değil. Hangi rolde (sağlayıcı mı, kullanıcı mı) ve hangi risk sınıfında olduğunuzu bir hukukçuyla netleştirmek gerekir.

Türk şirketleri için pratik etkisi

Chatbot kuralı zaten yürürlükte. Ertelenen yüksek risk kuralları birçok şirketi doğrudan ilgilendirmiyor. Buna karşılık müşteriyle konuşan bir asistanınız varsa, şeffaflık yükümlülüğü bugün geçerli.

Makine üreticileri için nefes alanı. Makine yönetmeliği kapsamındaki ürünlerin otomatik olarak yüksek riskli sayılmaması, AB'ye makine ve ekipman ihraç eden üreticiler için önemli bir rahatlama. Ama "kural yok" anlamına gelmiyor: Komisyon'un ilerideki düzenlemeleri izlenmeli.

İnsan kaynakları araçları 2027'de. İşe alım ve çalışan değerlendirmesinde kullanılan yapay zeka araçları yüksek risk sınıfında kalıyor; yalnızca tarih ertelendi. Bu araçları kullanan şirketlerin 2027 sonuna kadar hazırlık yapması gerekiyor.

Vabers değerlendirmesi

Erteleme haberi bir yanlış güven duygusu yaratabilir. Birçok şirketin sahada kullandığı ilk yapay zeka uygulaması bir müşteri asistanı ya da içerik üretimi; ikisi de ertelenmeyen kuralların kapsamında.

Kurduğumuz yapay zeka asistanlarında şeffaflığı ve kayıt tutmayı sonradan eklenen bir yama olarak değil, başlangıç ayarı olarak ele alıyoruz: asistan ilk mesajında yapay zeka olduğunu söyler, hangi veriye eriştiği tanımlıdır, her konuşma ve her veri erişimi kayıt altındadır. Aynı kayıt KVKK açısından da gerekli; bu yüzden iki mevzuata ayrı ayrı uyum çalışması yapmak yerine tek bir tasarımla ikisini birden karşılamak mümkün.

Yapılacaklar listesi

1. Şirkette müşteriyle ya da çalışanla etkileşen yapay zeka sistemlerinin listesini çıkarın.
2. Müşteriyle konuşan asistanlar ilk mesajda yapay zeka olduklarını açıkça söylesin.
3. Yapay zeka ile üretilip dışarıya giden görsel ve metinleri belirtin; 2 Aralık 2026 tarihini takviminize ekleyin.
4. Asistanın eriştiği veriyi ve tuttuğu kayıtları yazılı hale getirin.
5. İnsan kaynakları ve ürün içi yapay zeka kullanımınız varsa 2027 ve 2028 takvimine göre hukuki değerlendirme planlayın.

Terimler

• Digital Omnibus: AB'nin dijital mevzuatını sadeleştirmek ve bazı tarihleri ertelemek için çıkardığı düzenleme paketi.
• Yüksek riskli sistem: Yasanın eklerinde sayılan, sağlık, güvenlik ya da temel haklar açısından risk taşıdığı kabul edilen kullanım alanları.
• Genel amaçlı yapay zeka modeli: Birçok farklı görevde kullanılabilen büyük dil modelleri gibi temel modeller.
• Sağlayıcı ve kullanıcı (deployer): Sistemi geliştirip piyasaya sunan taraf ile onu kendi işinde kullanan taraf; yükümlülükler role göre değişir.

Sık sorulanlar

AB Yapay Zeka Yasası Türkiye'deki şirketleri kapsıyor mu?

AB pazarına yapay zeka sistemi sunan ya da sisteminin çıktısı AB'de kullanılan şirketleri kapsıyor. Kapsamın sizin için ne anlama geldiği rolünüze ve kullanım alanına bağlı.

Chatbot için ne yapmak gerekiyor?

Kullanıcı, bir yapay zekayla konuştuğunu bilmeli. En basit yol, asistanın ilk mesajında bunu açıkça söylemesi.

Erteleme bir daha olur mu?

Düzenleme yürürlükte ve tarihler belli. Yeni bir erteleme olup olmayacağını öngörmek yerine mevcut takvime göre hazırlanmak daha güvenli.

Bu yazı hukuki görüş değildir. Şirketinizin durumunu bir avukatla değerlendirin.